Er is geen oplossing voor het file-probleem, maar er is wel een mogelijkheid veroorzakers van files aansprakelijk te stellen voor de schade. Zeker nu er precies gemeten kan worden hoe lang de vertraging is. De vertaling van “op de A12 een vertraging van 38 minuten door een ongeluk, twee rijbanen zijn gesloten” naar een concreet bedrag dat verloren is gegaan door de 38 minuten vertraging is met een beetje goede wil zo gedaan. En waarom een veroorzaker of (juridisch) schuldige van een ongeval alleen laten opdraaien voor eventuele blikschade van direct betrokkene? Uiteindelijk benadeelt hij of zij veel meer mensen door (roekeloos) rijgedrag.

“De vervuiler betaalt” is een veelgebruikte kreet in de afgelopen verkiezingscampagne. En daar is ook wel wat voor te zeggen: rijd je in een milieu minder vriendelijke auto, is het logisch dat je meer betaalt dan iemand die wel geeft om groen & gezond. “De veroorzaker betaalt” is tot nu toe altijd buiten schot gebleven als het gaat om het aanpakken van het fileprobleem, terwijl “preventief flitsen” en “infrastructurele verbeteringen” (helaas) nauwelijks bijdragen aan het verminderen van de files. Feit is dat er in Nederland een aantal chauffeurs zijn die zich tot “king of the road” hebben betiteld en van mening zijn dat de regels niet voor hen gelden.

En dat geldt voor vrachtwagens, personenauto’s en motoren. Dagelijks ontstaan er gevaarlijke situaties door absurde inhaalmanoevres, (uit)remacties of het laten zien hoe snel je auto is. Vrachtwagens die inhaalverboden negeren, of toch nog snel de afslag nemen. Ach, ze vullen er hele TV programma’s mee.
Ook dagelijks zijn de files veroorzaakt door dit soort malloten, maar nimmer hoor je dat een bedrijf dat door de file een boot gemist heeft, medewerkers die een uur minder konden factureren ook daadwerkelijk gecompenseert zijn. File lijkt een “collectief geaccepteerd leed” en veroorzakers gaan vrijuit, methooguit een boete, en een verzekeringsgeschil wanneer ze juridisch aansprakelijk zijn.

Duidelijke criteria
File oorzaken zijn niet altijd goed te achterhalen. Wanneer het verkeer in een trechter loopt (versmalling van 3 naar 2 rijbanen) zal er altijd wel filevorming zijn. Ook “pech” kan iedereen overkomen. Helaas vinden sommigen het zo interessant wanneer er een vrachtwagen langs de kant stil staat dat ze heel even remmen.
Minder ingewikkeld is het bij ongelukken door asociaal rijgedrag. Geen afstand houden, afsnijden, rechts inhalen, te lang linksrijden – enfin alles wat u bij blik op de weg ziet. De veroorzaker van zulke ongelukken met file tot gevolg is eenvoudig te achterhalen, zeker bij politie intereventie. Let wel, iedereen heeft z’n eigen rijstijl en er zijn mensen die regelmatig te hard rijden. Het overtreden van regels is sowieso voor ieders eigen rekening, maar bij het overtreden van regels met schade voor anderen?

De “schuldvraag” wordt toch al afgehandeld
Bij bovengenoemde ongelukken wordt de schuldvraag sowieso afgehandeld – zeker wanneer er twee of meerdere auto’s bij betrokken zijn. In dit proces is er niet heel veel nieuws, behalve dan dat de compensatie niet alleen meer van toepassing is van de direct betrokkene(n), maar ook voor degene die indirect schade op hebben gelopen. De extra stap die gezet moet worden is het indienen van de schadeclaim: nee, automagisch gaat dit niet.

Technisch is het mogelijk
Ik was teleurgesteld toen het rekeningrijden werd afgeschoten. Niet alleen is het hypocriet te denken dat er sprake is van privacy in Nederland (u wordt altijd op de voet gevolgd), maar het rekeningrijden en het bijhouden van uw positie had u kunnen helpen bij het automatiseren van een schadeclaim. Het grote probleem is namelijk: hoe te bewijzen dat u in de file stond? Een van de manieren zou kunnen zijn door het maken van een foto – maar zelfs dat is fraudegevoelig. Een tweede optie is het implementeren van trajectcontroles op de gehele wegen. Groot nadeel hiervan is de vele afslagen die onze snelwegen rijk zijn. Rekeningrijden en GPS positie was bij uitstek geschikt geweest om te bewijzen dat u schade hebt geleden door een file.

De grootte van een schade is ook voor mensen verschillend: een vrachtwagen met een lading bloemen die een vlucht vanaf sciphol gaat missen heeft een hele andere schadepost dan een consultant die voor 130 euro per uur niet facturabel was. En wat dacht u van de vertegenwoordiger die de salesmeeting misloopt en potentieel een contract van 300.000 misloopt.
De oplossing lijkt te liggen in het indelen in categoriën, wellicht met een maximaal te claimen bedrag. Dit kan eenvoudig op basis van bijvoorbeeld inkomen, werk, bedrijfstak etc.. Zolang de te claimen bedragen maar in verhouding staan met de daadwerkelijk opgelopen schade. Een voorbeeld: Transport bedrijven kunnen wettelijk een maximum van XX * het aantal minuten vertraging claimen. Personen met een baan kunnen maximaal YY * het aantal mintuten vertraging claimen etc..

Conclusie
Het fileprobleem ligt niet alleen bij de overheid die zorg draagt voor betere infrastructuur. Veel vaker ligt het bij de weggebruikers zelf – de weg kan nog zo breed zijn, afsnijden kan ook op een vijfbaansweg. Het afdwingen door middel van snelheidscontroles heeft nauwelijks tot concrete resultaten geleid. Wel zorgt het voor frustratie vanuit het publiek: zakkenvullers langs de kant van de weg. De frustratie van files is gedeelde pijn, maar deze wordt nooit gecompenceerd wanneer er een duidelijke aanstichter of veroorzaker is van dit probleem. Door deze veroorzakers aansprakelijk te kunnen stellen voor indirecte schade, zal enerzijds deze schade kunnen worden gecompenseerd (zowel in middelen als in gevoel) en anderzijds zal er een preventieve werking vanuit gaan: een boete van 240 euro voor het rijden over een verdrijvingsvlak + 7.300 aan indirecte schade geclaimd.

Veel is mogelijk, zowel technisch als processmatig – steker nog, een hoop gebeurt nu al (de schuldvraag betantwoorden, aanspraakelijk stellen etc.) maar is alleen van toepassing op de direct betrokkenen. Er dienen nog wel een aantal besluiten te worden genomen, waarvan de belangrijkste is de bewijslast van degene die schade heeft geleden: bewijs maar eens dat je in de file stond. Wellicht dat dit een nieuwe wending kan geven aan het pleiten voor GPS tracking in de auto en vrachtwagens.

En voor de verzekeraars kan het interessant zijn… tegen elk risico zou je je moeten kunnen verzekeren!